پژوهشنامه حمل و نقل

پژوهشنامه حمل و نقل

تحلیل عوامل مؤثر بر سرعت عملکردی در راه‌های شهری و برون‌شهری (مطالعه موردی: استان لرستان)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
محسن عموزاده عمرانی 1
قاسم طهمورسی 2
بهرام سبقتی شیرازی 3
سیدمهدی سجادی 4
1 دانشیار،‌ گروه عمران، واحد سوادکوه، دانشگاه آزاد اسلامی، سوادکوه، ایران
2 دانش آموخته دکترا‌، گروه مهندسی عمران، واحد آیت الله آملی، دانشگاه آزاد اسلامی، آمل، ایران
3 دانش آموخته کارشناسی ارشد‌، دانشکده مهندسی عمران، واحد زنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، زنجان، ایران
4 استادیار، گروه مهندسی عمران، واحد زنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، زنجان، ایران
10.22034/tri.2026.561711.3407
چکیده
ایمنی ترافیک یکی از چالش‌های مهم حمل‌ونقل است و سرعت وسایل نقلیه به‌عنوان عاملی اثرگذار در بروز و شدت تصادفات مطرح می‌شود. رفتار سرعتی رانندگان تحت‌تأثیر شرایط محیطی و هندسی مسیر قرار دارد. این پژوهش با هدف تحلیل سرعت عملکردی و عوامل مؤثر بر آن در محورهای چهارخطه برون‌شهری لرستان انجام شد. داده‌های سرعت به‌صورت نامحسوس در جریان آزاد و اطلاعات هندسی از طریق برداشت میدانی گردآوری شد. در مجموع ۲۰۱ قطعه شامل مقاطع مستقیم و قوس شناسایی و سرعت آزاد ۱۰۰ خودروی سواری در هر قطعه ثبت گردید، که ۲۰۱۰۰ داده معتبر حاصل شد. مدل‌سازی سرعت عملکردی با رگرسیون خطی چندگانه انجام گرفت. نوآوری پژوهش در تحلیل رفتار تبعیت رانندگان از محدودیت سرعت در سطوح مختلف و مقایسه عملکرد آن‌ها در قوس‌ها و مقاطع مستقیم است؛ موضوعی که کمتر در مطالعات داخلی و خارجی بررسی شده است. نتایج نشان داد رانندگان تنها در محدودیت‌های ۱۱۰ و ۹۵ کیلومتر بر ساعت از قانون پیروی می‌کنند و با کاهش مقدار محدودیت، اختلاف سرعت عملکردی و مجاز به‌ترتیب تا 2/2و ۲ برابر افزایش می‌یابد. در مقاطع مستقیم، سرعت ۸۵ درصد قوس قبل آن با ضریب 55/0 بیشترین اثر افزایشی را داشت، درحالی‌که شیب سربالایی، سرعت را به‌طور میانگین، 8/25 کیلومتر بر ساعت کاهش داد و وجود خط‌کشی کنار مسیر موجب افزایش 7/3 کیلومتر بر ساعتی سرعت شد. در قوس‌ها نیز سرعت ۸۵ درصد مسیر قبل با ضریب 63/0 اثرگذارترین عامل افزایشی بود و هر ۱۰۰ متر افزایش شعاع قوس، سرعت را 2/1 کیلومتر بر ساعت افزایش داد. همچنین شیب سربالایی حدود 96/3 کیلومتر بر ساعت سرعت را کاهش داد. ضرایب تعیین مدل‌ها برای مسیر مستقیم و قوس به ترتیب 721/0 و 786/0 بود که دقت مناسب مدل‌ها را نشان می‌دهد. نتایج بر لزوم طراحی پیوسته مسیر، اقدامات آرام‌سازی و تقویت کنترل‌های هوشمند برای کاهش سرعت غیرمجاز و بهبود ایمنی تأکید دارد.
کلیدواژه‌ها
سرعت عملکردی
سرعت مجاز
ایمنی جاده‌ای
تصادف
آرام‌سازی ترافیک
موضوعات

عنوان مقاله English

Analysis of Factors Affecting Operating Speed on Urban and Intercity Roads (Case Study: Lorestan Province)

نویسندگان English

Mohsen Amouzadeh Omrani 1
Ghasem Tahmouresi 2
Bahram Sebghati Shiraz 3
Seyed Mehdi Sajjadi 4
1 Associate Professor, Department of Civil Engineering, Sava.C., Islamic Azad University, Savadkooh, Iran.
2 Ph.D. Graduate, Department of Civil Engineering, Am.C., Islamic Azad University, Amol, Iran.
3 M.Sc., Grad., Department of Civil Engineering, Za.C., Islamic Azad University, Zanjan, Iran.
4 Assistant Professor, Department of Civil Engineering, Za.C., Islamic Azad University, Zanjan, Iran.
چکیده English

Traffic safety remains a major challenge in transportation engineering, and vehicle speed is a key factor influencing both the occurrence and severity of crashes. Drivers’ speed behavior is affected by environmental conditions and roadway geometry. This study aims to analyze operating speed and its influencing factors on four-lane rural highways in Lorestan Province. Free-flow speed data were collected covertly, and geometric characteristics were obtained through field surveys. A total of 201 segments, including tangent and curve sections, were identified, and the free-flow speed of 100 passenger cars was recorded for each segment, resulting in 20,100 valid observations. Multiple linear regression was used to model operating speed. The novelty of this study lies in its empirical assessment of drivers’ compliance with various posted speed limits and the comparison of speed behavior between tangent and curved sections—an aspect rarely addressed in previous domestic and international studies. Results showed that compliance was observed only at posted limits of 110 km/h and 95 km/h, while decreasing the speed limit increased the gap between operating and posted speeds by up to 2.2 times on tangents and 2 times on curves. On tangents, the 85th-percentile speed of the preceding curve had the strongest positive effect (β = 0.55), whereas upgrades reduced speed by an average of 25.8 km/h and edge line markings increased speed by 3.7 km/h. On horizontal curves, the preceding tangent’s 85th-percentile speed (β = 0.63) was the most influential factor, and each 100-m increase in curve radius raised speed by 1.2 km/h. Upgrades reduced curve speeds by 3.96 km/h. The coefficient of determination was 0.721 for tangents and 0.786 for curves, indicating good predictive performance. Findings highlight the need for consistent geometric design, targeted traffic-calming measures, and enhanced intelligent control systems to manage speeding and improve rural highway safety.

کلیدواژه‌ها English

Operating speed
Speed limit
Road safety
Traffic accident
Traffic calming
-Akbari Gheibi, R., & Nazarian, P. (2020). Examining the impact of speed enforcement cameras on reducing road accidents and speeding violations: A case study of Zanjan-Qazvin freeway. In International Conference on Civil Engineering, Architecture, Development, and Urban Infrastructure Regeneration in Iran, Tehran, Iran.
-Ameri, M., & Gorji, M. (2017). The role of speed enforcement cameras in reducing crash severity. In 1st National Conference on Road and Transportation Engineering, Rasht, Iran.
-Amouzadeh Omrani, M., Tahmoursi, G., & Ghazanfari Tehran, A. (2023). Analysis and Comparison of Critical Pedestrian Crossing Time at Intersections Adjacent to Holy Places and other Places. Quarterly Journal of Transportation Engineering, 14(3), 2751-2773.doi:10.22119/jte.2022.338084.2596
 -Amouzadeh, O. M., AkbariGheibi, R., Hefzollah, R., & Zeynalzadeh, M. (2022). Investigating the effect of increasing the number of vehicles on accidents related to unauthorized distance and speed violations (case study: Bushehr-Borazjan highway). doi: 10.22034/road.2021.274055.1937
-AmouzadehOmrani, M., Hadizadeh, E., & Hajimirzajan, A. (2024). Investigating the causes and factors of railway accidents caused by the escape of a train carrying dangerous goods and its role in the Khayyam station accident. Road, 32(118), 75-90.doi: 10.22034/road.2023.359722.2082 
-Das, S., Khodadadi, A., & Liu, J. (2024). Short-Duration Crash Modeling to Understand the Impact of Operating Speed on Freeway Crashes During COVID-19. Transportation Research Record, 2678(12), 632-642.‏
 -Datta, S. (2025). Modeling operating speed of mixed vehicular classes at horizontal curves on two-lane undivided rural highways. Discover Civil Engineering, 2(1).
 doi.org/10.1007/s44290-025-00306-9
-Imprialou, M. I. M., Quddus, M., Pitfield, D. E., & Lord, D. (2016). Re-visiting crash–speed relationships: A new perspective in crash modelling. Accident Analysis & Prevention, 86, 173-185.‏ doi.org/10.1016/j.aap.2015.10.001
-jahandideh,Z.­, Mirbaha,B. & Rassafi,A. A. (2017). Modeling Crossing Pedestrians’ Risk Intensity Based on Mixed Index Ranking: Selected Time to Collision and Speed of Approaching Vehicle (A Case Study of Qazvin City). Quarterly Journal of Transportation Engineering, 9(2), 277-294.dor.isc.ac/dor/20.1001.1.20086598.1396.9.2.9.7
-Kardani-Yazd, N., Kardani-Yazd, N., & Mansouri Daneshvar, M. R. (2019). A rapid method for evaluating the variables affecting traffic flow in a touristic road, Iran. Environmental Systems Research, 8(1), 34.‏ doi.org/10.1186/s40068-019-0162-0
-Maljković, B., & Cvitanić, D. (2016). Evaluation of design consistency on horizontal curves for two-lane state roads in terms of vehicle path radius and speed. The Baltic Journal of Road and Bridge Engineering, 11(2), 127-135.‏
-Pourbagher, M., Salehpour, A., & Divandari, H. (2019). Developing a model for the impact of vehicle speed on crash severity on rural highways: A case study of Chalus-Salman Shahr. In 6th National Conference on Applied Research in Civil Engineering, Architecture, and Urban Management, Tehran, Iran.
-Ranjbar, M., Kashani, A. T., Besharati, M. M., Bondarabadi, M. A., Zakeri, H., Hosseinizadeh, S., ... & Shuey, R. (2022). Road safety case studies adopting a safe system approach to determine safer speed limits: A case study from Iran. Journal of Road Safety, 33(1), 30-35.‏
-Sakhravi, M., & Zorbakhsh, M. (2018). Probabilistic modeling of crash frequency based on average speed and prioritization of road types in terms of crash cost. In International Conference on Civil Engineering, Architecture, and Urban Development Management in Iran, Tehran, Iran.
-Šeporaitis, A., Vorobjovas, V., & Vaitkus, A. (2020). Influence of horizontal curve radius on driving speed on rural roads. Baltic Journal of Road and Bridge Engineering, 15(2), 140–150.
doi.org/10.7250/bjrbe.2020-15.475
-Shams, M., Maleki, M., Shariatinia, S., Omidimorad, A., Zakeri, H., Fallah Zavareh, M., Hamelmann, C., Shuey, R., & Ranjbar, M. (2022). Insights for speed management among Iranian drivers: a social marketing formative research study. Journal of Injury and Violence Research, 14(3), 199-200.‏
-Tokalli Kashani, A., Mirhashemi, A., & Amirifar, S. (2021). Examining the effect of environmental conditions and accidents on crash severity due to speeding in Mashhad city. In 8th National Conference on Applied Research in Civil Engineering, Architecture, and Urban Management, Tehran, Iran.
-Torrão, G. (2022). Speed related variables for crash injury risk analysis: what has been used?. International Journal of Crashworthiness, 27(5), 1560-1567.‏
doi.org/10.1080/13588265.2021.1959152
-Tottadi, K. K., & Mehar, A. (2024). Estimating Operating Speed on Highways using Multiple Linear Regression and Artificial Neural Network Technique. Transactions on Transport Sciences, 15(2).‏ doi.org/10.5507/tots.2024.001
-Williams, N. (1989). Linear regression (Gh. Tarmest, Trans.). Ahvaz, Iran: Jahad Daneshgahi, Shahid Chamran University.
پژوهشنامه حمل و نقل
دوره 23، شماره 2 - شماره پیاپی 87
تابستان 1405
صفحه 125-146