مرکز تحقیقات راه ، مسکن و شهرسازی پژوهشنامه حمل و نقل 1735-3459 23 2 2026 06 22 Economic Model for Determining Toll Rates for Heavy and semi-heavy Commercial Vehicles on Iranian Freeways with Emphasis on the Amount of Damage to the Pavement ارائه مدل اقتصادی تعیین نرخ عوارض وسایل نقلیه سنگین و نیمه­ سنگین تجاری در آزادراه‌های کشور با تأکید بر میزان خسارت وارده بر روسازی 233 252 243982 10.22034/tri.2026.243982 FA پریسا بازدار اردبیلی استادیار، مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، تهران، ایران Journal Article Road pricing has become one of the main priorities in global transport policies. Road pricing is an effective solution for providing financial resources for the development and improvement of transport systems, as well as demand management and congestion control. The main objective of this paper is to present an economic model for determining the toll rates for heavy and semi-heavy commercial vehicles on the country's freeways, with an emphasis on the amount of damage caused to the pavement. For this purpose, the toll rates for these vehicles have been calculated using the external marginal cost approach. In addition to the original model, an adjusted model has been presented and the toll rates have been determined based on it. Considering the proposed approach as an example, the toll rates on the Tehran-Qom freeway were calculated. Two strategies have been used to determine the toll rates: (1) covering the total costs imposed (state operator scenario) and (2) covering infrastructure costs with a 30% profit margin (private operator scenario). The results showed that if the initial marginal costs of the infrastructure are not included in the calculation of the toll rates, the deviation of the calculated toll rates from the current values ​​is less than in other scenarios. A very important point is that the calculated rates are higher than the current values. Such an issue may encounter strong opposition from transport users if the proposed model is implemented; therefore, gradual implementation and culture building are prerequisites for implementing the model. <em><span lang="FA">امروزه قیمت‌گذاری راه‌ها به یکی از اولویت‌های اصلی در سیاست‌های حمل‌ونقل جهانی تبدیل‌شده است. قیمت‌گذاری راه، راهکاری مؤثر برای تأمین منابع مالی توسعه و بهبود سیستم‌های حمل‌ونقل و نیز مدیریت تقاضا و کنترل ازدحام است. هدف اصلی این مقاله، ارائه مدل اقتصادی تعیین نرخ عوارض وسایل نقلیه سنگین و نیمه‌سنگین تجاری در آزادراه‌های کشور با تأکید بر میزان خسارت وارده بر روسازی است. بدین منظور با استفاده از رویکرد هزینه نهایی خارجی، نرخ عوارض این وسایل نقلیه محاسبه‌شده است. علاوه بر مدل اصلی، مدلی تعدیل‌یافته ارائه گردیده و نرخ عوارض بر اساس آن تعیین‌شده است. با توجه به رویکرد پیشنهادی به‌عنوان نمونه، نرخ عوارض در آزادراه تهران-قم محاسبه گردید. دو استراتژی برای تعیین نرخ عوارض استفاده شده است:</span></em><em><span lang="FA"> (1) پوشش کل هزینه‌های تحمیل‌شده (سناریوی گرداننده دولتی) و (2) پوشش هزینه‌های زیرساخت به همراه حاشیه سود</span></em><em><span lang="FA"> ۳۰ درصد (سناریوی گرداننده خصوصی). نتایج نشان داد درصورتی‌که هزینه‌های نهایی اولیه زیرساخت در محاسبه نرخ عوارض لحاظ نشوند، میزان انحراف نرخ عوارض محاسبه شده از مقادیر کنونی کمتر از سایر سناریوها است. نکته بسیار مهم، بیشتر بودن نرخ‌های محاسبه‌شده نسبت به مقادیر فعلی است. چنین موضوعی ممکن است در صورت اجرای مدل پیشنهادی با مخالفت شدید کاربران حمل‌ونقل مواجه شود؛ بنابراین اجرای تدریجی و فرهنگ‌سازی پیش‌نیاز اجرای مدل است.</span></em> https://www.trijournal.ir/article_243982_5a5688d92b1e9f6e801183db0737f1a1.pdf