پژوهشنامه حمل و نقل

پژوهشنامه حمل و نقل

طراحی و اعتبارسنجی چارچوب حکمرانی رقابت‌پذیری پایدار تعاونی‌های حمل‌ونقل با رویکرد توسعه حمل‌ونقل سبز: رهیافت نظریه داده‌بنیاد

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
اصغر رشنودی
گروه مدیریت بازرگانی، دانشکده اقتصاد و مدیریت، دانشگاه علوم و فنون دریایی خرمشهر، خرمشهر، ایران
10.22034/tri.2026.588197.3473
چکیده
هدف پژوهش حاضر، طراحی و اعتبارسنجی چارچوب حکمرانی رقابت‌پذیری پایدار تعاونی‌های حمل‌ونقل با رویکرد توسعه حمل‌ونقل سبز است. با وجود نقش بالقوه تعاونی‌های حمل‌ونقل در تجمیع منابع، سازمان‌دهی ناوگان، تقویت مشارکت اعضا و تسهیل گذار به حمل‌ونقل سبز، ادبیات موجود عمدتاً بر سیاست‌های کلان کاهش انتشار، نوسازی ناوگان یا سازوکارهای عمومی حکمرانی تمرکز داشته و چارچوبی یکپارچه برای پیوند حکمرانی تعاونی، رقابت‌پذیری پایدار، نوسازی ناوگان و الزامات توسعه حمل‌ونقل سبز ارائه نکرده است. پژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی و از نظر رویکرد، کیفی و مبتنی بر نظریه داده‌بنیاد نظام‌مند است. داده‌ها از طریق ۲۸ مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با مدیران تعاونی‌های حمل‌ونقل، خبرگان سیاست‌گذاری و تنظیم‌گری، متخصصان اقتصاد حمل‌ونقل و صاحب‌نظران دانشگاهی گردآوری و با استفاده از نرم‌افزار MAXQDA تحلیل شد. در فرایند تحلیل، ۳۰۵ کد نهایی، ۴۵ مفهوم و ۱۴ مقوله اصلی استخراج و در قالب الگوی پارادایمی شامل شرایط علّی، شرایط زمینه‌ای، شرایط مداخله‌گر، راهبردها و پیامدها سازمان‌دهی شد. مقوله هسته پژوهش، «برنامه اقدام عملیاتی تعاونی‌های حمل‌ونقل» شناسایی شد که به‌عنوان سازوکار پیونددهنده منابع، حمایت‌های نهادی و ظرفیت‌های سازمانی با اقدامات اجرایی، زمان‌بندی‌شده و قابل پایش عمل می‌کند. برای اعتبارسنجی چارچوب نهایی، ۱۰ نفر از خبرگان حوزه تعاون، سیاست‌گذاری حمل‌ونقل و توسعه حمل‌ونقل سبز در دو دور ارزیابی مشارکت کردند و میزان توافق در دور دوم بیش از ۸۰ درصد به دست آمد. یافته‌ها نشان می‌دهد که ارتقای رقابت‌پذیری پایدار تعاونی‌های حمل‌ونقل مستلزم یک بسته یکپارچه از حمایت‌های مالی، تنظیم‌گری پایدار، توسعه سرمایه انسانی و آموزش، قابلیت‌های داده‌محور، مشارکت ذی‌نفعان، نوسازی ناوگان و الزامات زیست‌محیطی است. بر این اساس، مدل پیشنهادی با انتقال تمرکز از سیاست‌گذاری منفرد به حکمرانی مشارکتی، داده‌محور و محیط‌زیست‌گرا، سازوکاری برای تبدیل سیاست‌ها و منابع به برنامه‌های اجرایی شاخص‌محور و قابل ارزیابی فراهم می‌کند و می‌تواند مبنایی برای سیاست‌گذاری و توانمندسازی تعاونی‌های حمل‌ونقل در مسیر گذار به حمل‌ونقل سبز و رقابت‌پذیری پایدار باشد.
کلیدواژه‌ها
تعاونی‌های حمل‌ونقل
حکمرانی حمل‌ونقل
توسعه حمل‌ونقل سبز
MAXQDA
نوسازی ناوگان
موضوعات

عنوان مقاله English

Designing and Validating a Governance Framework for the Sustainable Competitiveness of Transport Cooperatives through a Green Transport Development Approach: A Grounded Theory Study

نویسنده English

Asghar Rashnoodi
Assistant Professor, Department of Business Management, Faculty of Economic and Management, Khorramshahr University of Marine Science and Technology, Khorramshahr, Iran.
چکیده English

The present study aims to design and validate a governance framework for the sustainable competitiveness of transport cooperatives through a green transport development approach. Despite the potential role of transport cooperatives in pooling resources, organizing vehicle fleets, strengthening member participation, and facilitating the transition toward green transportation, the existing literature has predominantly focused on macro-level emission-reduction policies, fleet renewal, or general governance mechanisms, with limited attention to an integrated framework linking cooperative governance, sustainable competitiveness, fleet modernization, and green transport development requirements. This study is applied in terms of purpose and employs a qualitative approach based on systematic grounded theory. Data were collected through 28 semi-structured interviews with transport cooperative managers, policy and regulatory experts, transport economics specialists, and academic scholars, and were analyzed using MAXQDA. The analysis resulted in 305 final codes, 45 concepts, and 14 main categories, which were organized within a paradigmatic model comprising causal, contextual, intervening, strategic, and consequential conditions. The core category identified was “operational action plan of transport cooperatives,” which serves as a mechanism for linking resources, institutional support, and organizational capacities to specific, time-bound, and monitorable implementation actions. To validate the final framework, 10 experts in cooperative governance, transport policy, and green transport development participated in two rounds of evaluation. The level of agreement in the second round exceeded.80%. The findings indicate that enhancing the sustainable competitiveness of transport cooperatives requires an integrated package encompassing financial support, regulatory stability, human capital development and training, data-driven capabilities, stakeholder participation, fleet modernization, and environmental requirements. Accordingly, the proposed framework shifts the focus from fragmented policy interventions toward participatory, data-driven, and environmentally oriented governance, providing a mechanism for translating policies, resources, and institutional requirements into measurable, implementable, and evaluable action plans.

کلیدواژه‌ها English

Transport cooperatives
Transport governance
Green transport development
MAXQDA
Fleet renewal
-Ahmadi, M., Hosseini, S., & Karimi, A. (2022). Digital service quality and customer satisfaction in logistics services. Journal of Transportation and Supply Chain Management, 16(2), 45–61. doi.org/10.4102/jtscm.v16i0.742
-Alamoush, A. S., Ballini, F., & Ölçer, A. I. (2020). Revisiting port sustainability as a foundation for the implementation of the United Nations Sustainable Development Goals (UN SDGs). Journal of Shipping and Trade, 5, Article 19. doi.org/10.1186/s41072-020-00073-1
-Balci, G., & Surucu-Balci, E. (2021). Digital transformation in maritime transport: Drivers and challenges. Maritime Policy & Management, 48(7), 1015–1032.
 doi.org/10.1080/03088839.2021.1903595
-Chen, Y., Wang, L., & Zhao, H. (2025). Digital port service quality and customer satisfaction in maritime logistics. Maritime Policy & Management, 52(1), 88–104.
doi.org/10.1080/03088839.2024.2417856
-Choi, T. M., Wallace, S. W., & Wang, Y. (2018). Big data analytics in operations management. Production and Operations Management, 27(10), 1868–1883. doi.org/10.1111/poms.12838
-Civelek, M. E., Uca, N., & Çemberci, M. (2023). Digital logistics and customer satisfaction in maritime transport services. Research in Transportation Business & Management, 49, Article 100936.
doi.org/10.1016/j.rtbm.2023.100936
-Dalenogare, L. S., Benitez, G. B., Ayala, N. F., & Frank, A. G. (2018). The expected contribution of Industry 4.0 technologies for industrial performance. International Journal of Production Economics, 204, 383–394. doi.org/10.1016/j.ijpe.2018.08.019
-De Martino, M., Errichiello, L., & Marasco, A. (2020). Smart ports and the role of knowledge-based networks. Research in Transportation Business & Management, 37, Article 100442. doi.org/10.1016/j.rtbm.2020.100442
-Gefen, D., Karahanna, E., & Straub, D. W. (2003). Trust and TAM in online shopping: An integrated model. MIS Quarterly, 27(1), 51–90. doi.org/10.2307/30036519
-Heilig, L., Lalla-Ruiz, E., & Voß, S. (2017). Digital transformation in maritime ports: Analysis and a game theoretic framework. Netnomics, 18(1–2), 227–254. doi.org/10.1007/s11066-017-9122-x
-Ivanov, D., Dolgui, A., & Sokolov, B. (2019). The impact of digital technology and Industry 4.0 on resilient supply chains. International Journal of Production Research, 57(3), 829–846. doi.org/10.1080/00207543.2018.1530470
-Karimi, R., Mohammadi, H., & Rezayi, M. (2022). The mediating role of digital customer experience in electronic services. Journal of Business Management Perspectives, 21(3),
77–95.
-Klaus, P., & Maklan, S. (2013). Towards a better measure of customer experience. International Journal of Market Research, 55(2), 227–246. doi.org/10.2501/IJMR-2013-021
-Kotler, P., & Keller, K. L. (2016). Marketing management (15th ed.). Pearson Education.
-Lam, J. S. L., & Bai, X. (2016). A quality function deployment approach to improve maritime supply chain resilience. Transportation Research Part E: Logistics and Transportation Review, 92, 16–27.  doi.org/10.1016/j.tre.2016.01.012
-Lemon, K. N., & Verhoef, P. C. (2016). Understanding customer experience throughout the customer journey. Journal of Marketing, 80(6), 69–96. doi.org/10.1509/jm.15.0420
-McKnight, D. H., Choudhury, V., & Kacmar, C. (2002). Developing and validating trust measures for e-commerce: An integrative typology. Information Systems Research, 13(3), 334–359. doi.org/10.1287/isre.13.3.334.81
-Mohammadi, A., Rezaei, M., & Ghanbari, H. (2023). Digital trust and customer satisfaction in intelligent transportation services. Journal of Digital Economy Studies, 5(1), 101–118.
-Nguyen, T. T., & Nguyen, H. O. (2024). Smart maritime ecosystems and digital customer engagement. Maritime Economics & Logistics, 26(2), 175–193.
 doi.org/10.1057/s41278-023-00261-9
 -Parasuraman, A., Zeithaml, V. A., & Malhotra, A. (2005). E-S-QUAL: A multiple-item scale for assessing electronic service quality. Journal of Service Research, 7(3), 213–233. doi.org/10.1177/1094670504271156
-Park, N. K., & Lee, J. (2022). Maritime digitalization and smart port competitiveness. Sustainability, 14(9), Article 5487. doi.org/10.3390/su14095487
-Porter, M. E., & Heppelmann, J. E. (2015). How smart, connected products are transforming competition. Harvard Business Review, 93(10), 96–114.
-Rezaei, S., Ahmadi, H., & Moradi, A. (2021). Smart ports and digital transformation in Iranian maritime transportation. Iranian Journal of Port and Maritime Studies, 8(2), 55–73.
-Sanchez-Gonzalez, P. L., Díaz-Gutiérrez, D., Leo, T. J., & Núñez-Rivas, L. R. (2021). Toward digitalization of maritime transport? Sensors, 21(17), Article 5869.
doi.org/10.3390/s21175869
-Schmitt, B. (1999). Experiential marketing. Journal of Marketing Management, 15(1–3), 53–67.
 doi.org/10.1362/026725799784870496
-Senyo, P. K., Liu, K., & Effah, J. (2019). Digital business ecosystem: Literature review and a framework for future research. International Journal of Information Management, 47, 52–64. doi.org/10.1016/j.ijinfomgt.2019.01.002
-Shang, K. C., Lu, C. S., & Li, S. (2021). The application of smart technologies in maritime logistics. Transportation Research Part E: Logistics and Transportation Review, 147, Article 102214.
doi.org/10.1016/j.tre.2021.102214
-Saaty, T. L. (1980). The analytic hierarchy process. McGraw-Hill.
-Tran, N. K., Nguyen, T. H., & Lee, P. T. W. (2025). Maritime digital ecosystems and smart logistics: A systematic review. Maritime Economics & Logistics, 27(1), 33–57. doi.org/10.1057/s41278-024-00311-8
-Vargo, S. L., & Lusch, R. F. (2004). Evolving to a new dominant logic for marketing. Journal of Marketing, 68(1), 1–17.
doi.org/10.1509/jmkg.68.1.1.24036
-Wang, S., Qu, X., & Yang, Z. (2024). Artificial intelligence and digital transformation in maritime logistics. Ocean & Coastal Management, 248, Article 106932. doi.org/10.1016/j.ocecoaman.2024.106932
-Yang, Y., Zhang, M., & Lee, P. T. W. (2023). Smart ports and digital transformation in maritime logistics. Transportation Research Part E: Logistics and Transportation Review, 176, Article 103241. doi.org/10.1016/j.tre.2023.103241
-Yuen, K. F., Wang, X., Ma, F., & Wong, Y. D. (2020). The determinants of customer satisfaction in smart port services. Maritime Business Review, 5(4), 321–339.
doi.org/10.1108/MABR-03-2020-0015
-Zeithaml, V. A., Parasuraman, A., & Malhotra, A. (2002). Service quality delivery through web sites: A critical review of extant knowledge. Journal of the Academy of Marketing Science, 30(4), 362–375. doi.org/10.1177/009207002236911
-Zhang, Y., Lam, J. S. L., & Notteboom, T. (2022). Digital transformation and customer-centric innovation in ports. Maritime Policy & Management, 49(8), 1120–1138. doi.org/10.1080/03088839.2022.20345
پژوهشنامه حمل و نقل
دوره 23، شماره 4
زمستان 1405
صفحه 409-432