پژوهشنامه حمل و نقل

پژوهشنامه حمل و نقل

مکان‌یابی مراکز امداد و نجات با استفاده از مدل ترکیبی AHP-GIS (مطالعه موردی: شهر تهران)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
مریم زمانی 1
حمید رضا احدی 2
1 دانشجوی کارشناسی ارشد، دانشکده مهندسی راه آهن‌، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران
2 استادیار، دانشکده مهندسی راه آهن، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران
10.22034/tri.2022.338832.3038
چکیده
بحران‌های طبیعی از دیر باز به عنوان مخربترین عوامل آسیبرسان به انسان و جوامع بشری شناخته میشوند. بسیاری از خسارات ناشی از بلایای طبیعی، بهویژه تلفات انسانی قابل جبران نیستد، اما با اقدامات پیشگیرانه و برنامهریزیهای مناسب میتوان خسارات آنها را به حداقل ممکن کاهش داد. در همین رابطه وجود مکانهایی برای اسکان افراد آسیبدیده در شرایط بحرانی و ذخیره کالاهای امدادی یک امر ضروری است. مراکز امداد و نجات، قبل و بعد از بحران به ترتیب وظایف مهمی از جمله نگهداری و ذخیرهسازی اقلام امدادی و اسکان موقت افراد تحت تأثیر از بحران را بر عهده دارند. در این مقاله به منظور مکانیابی مراکز امداد و نجات از ده معیار اصلی برای تعیین مکان مناسب مراکز امداد و نجات استفاده شده و اطلاعات مربوط به هر یک از معیارهای تأثیرگذار در تعیین مکان مراکز امداد و نجات برای مناطق شرقی شهر تهران با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی استخراج و اهمیت هر یک از این مراکز با استفاده از روش تحلیل سلسله مراتبی تعیین شده است. بر اساس نتایج حاصل از این تحقیق مهمترین معیار از بین ده معیار مورد استفاده، معیار دسترسی به شبکه حمل و نقل جاده ای و ریلی با وزن 0.23 میباشد که نشاندهنده تاثیرگذاری این معیار در تصمیمگیریهای مرتبط با مراکز امداد و نجات است. بر اساس نتایج این تحقیق 12 نقطه به عنوان مکان‌های پیشنهادی برای احداث مراکز امداد و نجات در مناطق شرقی و جنوب شرق شهر تهران در مناطق 4، 7، 8، 11، 12، 15 و 20 شناسایی و پیشنهاد شد که بر اساس مجموع امتیاز معیارهای مورد استفاده دارای بالاترین اولویت احداث میباشند.
کلیدواژه‌ها
بلایای طبیعی
مکان‌یابی
مراکز امداد و نجات
تحلیل سلسله مراتبی

موضوعات

عنوان مقاله English

Location of Rescue Centers Using the Combined Model of AHP and GIS (Case Study: Tehran Province)

نویسندگان English

Maryam Zamani 1
Hamidreza Ahadi 2
1 M.Sc., Student, School of Railway Engineering, Iran University of Science and Technology, Tehran, Iran.
2 Assistant Professor, School of Railway Engineering, Iran University of Science and Technology, Tehran, Iran.
چکیده English

From a long time ago, natural disasters have been recognized as the most destructive and damaging factor of human societies. Although, many damages, especially loss of lives are not compensable, but preventive actions and proper planning in order to confronting with these disasters can minimized the losses and damages. To do so, it is essential to construct proper places to accommodate affected people in critical situations and also to store emergency goods and items. Relief and rescue centers have important duties, including storage of emergency goods and temporary accommodation for people affected by the disaster. In this paper, Geographic Information System data has been used to solve the location problem of relief and rescue centers by collecting related information layers for each criterion for this purpose. The importance of each criterion is determined by applying AHP method. Based on the results; accessibility to transportation networks with the weight of 0.23 indicates the importance of this criterion for determining the location of the rescue and relief centers. Furthermore, 12 points have been identified as proposed for rescue sites for Tehran eastern regions, these sites are located in regions 4, 7, 8, 11, 12, 15 and 20 of Tehran respectively.

کلیدواژه‌ها English

Natural disasters
Location
Relief and Rescue Centers
AHP
GIS
-زبردست. اسفندیار، محمدی. عسل، (1384). مکان­یابی مراکز امدادرسانی (در شرایط وقوع زلزله) با استفاده از GIS و روش ارزیابی چندمعیاری  AHP. هنرهای زیبا، شماره21.
-گنجه­ای. سجاد، امیدوار. بابک، ملک­محمدی. بهرام، نوروزی خطیری. خدیجه، (1396). ارزیابی و تدوین شاخص­های حمل و نقل اضطراری (مطالعه موردی شریان‌های اصلی منطقه یک شهرداری تهران. مهندسی عمران شریف، دوره 2-33، شماره 2/3.
- گیوه­چی. سعید، قدیری. محمود، عطار. محمدامین، نجیبی. سیدمحمد، (1392). ارائه الگویی جهت مکان­یابی اسکان موقت پس از زلزله. جغرافیا، شهرسازی و توسعه پایدار، سال 1.
-عسگری­زاده. سید محمد، (1389). برنامه­ریزی مدیریت بلایا و خطرات محیطی در راستای توسعه­ی پایدار. تهران: چهارمین کنگره بین­المللی جغرافیدانان جهان اسلام.
-رضایی. محمدرضا، قائدرحمتی. صفر، حسینی. سیدمصطفی، (1393). مکان­یابی مراکز امدادرسانی در شهر یزد با استفاده از فرایند تحلیل شبکه­ای و GIS FUZZY. پژوهش­های جغرافیای انسانی، دوره 46، شماره 1.
-طالشی. مصطفی، قبادی. اسداله، (1392). کاربرد روش تصمیم­گیری فازی در مکان­یابی مراکز خدمات امداد شهری (در منطقه چهار کلان شهر کرج). برنامه­ریزی کالبدی-فضایی، سال1، شماره3.
-بای. ناصر، اکبری. مجتبی، اویسی. نادر، میرزازنجانی. پوریا، بای. مسعود، تجری. سعید، (1394). مکا­یابی پایگاه امداد و نجات جاده­ای استان گلستان. با تأکید بر جادۀ بین المللی تهران -مشهد. امداد و نجات، سال 7، شماره 2.
-Ashrafzadeh, Maysam., Rafiei, Farimah., Isfahani, Naser., and Zare, Zahra. (2012). Application of fuzzy TOPSIS method for the selection of Warehouse Location: A Case Study. Interdisciplinary Journal of Contemporary Research in Business.Vol. 3، No. 9. 655-671.
-Ayodele T. R., Ogunjuyigbe A. S. O., Odigie O., and Munda J. L. (2018). A multi-criteria GIS based model for wind farm site selection using interval type-2 fuzzy analytic hierarchy process: The case study of Nigeria. Applied Energy. Vol. 228, 1853-1869.
-Chaudhary, P., Chhetri, S.K., Joshi, K.M., Shrestha, B.M., and Kayastha, P. (2016). Application of an Analytic Hierarchy Process (AHP) in the GIS interface for suitable fire site selection: A case study from Kathmandu Metropolitan City، Nepal. Socio-Economic Planning Sciences. V­ol. 53. 60-71.
-Chu, J., and Su, Y. (2012). The application of TOPSIS method in selecting fixed seismic shelter for evacuation in cities. Systems Engineering Procedia. Vol. 3, 391-397.
-Di Matteo, Umberto., Pezzimenti, Priscilla Maria., and Astiaso Garcia, Davide Astiaso. (2016). Methodological proposal for optimal location of emergency operation centers through multi-criteria approach. Sustainability. Vol. 8. No. 1, 50.
-Ebrahimi, M., and Mirzayi Modam, M., (2016). Selecting the best zones to add new emergency services based on a hybrid fuzzy MADM method: A case study for Tehran. Safety Science. Vol. 85. 67-76.
-Hong and, Liu.,   Xiaohua, Zhang. (2011). Study on location selection of multi-objective emergency logistics center based on AHP. Procedia Engineering. Vol.­15. 2128-2132.
-Kahraman, Cengiz., Kahraman, Eda., Onar, Sezi Çevik., Öztayşi, Başar., and Göztepe, Kerim. (2016). Multiattribute warehouse location selection in humanitarian logistics using hesitant fuzzy AHP. International Journal of the Analytic Hierarchy Process. Vol. 8, No. 2.
-Qashqo. Bassam. (2018). GIS-Based Multi-Criteria Decision Analysis for identifying water distribution points:  a case study in Lapilang & Suspa regions, Nepal. Master Thesis submitted within the UNIGIS MSc programme at Z_GIS, University of Salzburg.
-Roh, Sae yeon., Jang, Hyun-mi., and Han, Chul-hwan. (2013). Warehouse location decision factors in humanitarian relief logistics. The Asian Journal of Shipping and Logistics. Vol. 29. No. 1.103-120.
-Saeidian. Bahram, Saadi Mesgari. Mohammad, Pradhan. Biswajeet and Ghodousi. Mostafa. (2018). Optimized Location-Allocation of Earthquake Relief Centers Using PSO and ACO, Complemented by GIS, Clustering, and TOPSIS. International Journal of Geo-Information. Vol. 23, 58-69.
-Trivedi, Ashish., and Singh, Amol., (2017). A hybrid multi-objective decision model for emergency shelter location-relocation projects using fuzzy analytic hierarchy process and goal programming approach. International Journal of Project Management, Vol. 35، No. 5, 827-840.
-Trivedi, Ashish., and Singh, Amol., (2017). Prioritizing emergency shelter areas using hybrid multi-criteria decision approach: A case study. Journal of Multi-Criteria Decision Analysis, Article Vol. 24، No. 3-4, 133-145.
-Tuğba Turğut, Banu., Taş, Gamze., Herekoğlu, Ahmet., Tozan, Hakan., and Vayvay, Ozalp. (2011). A fuzzy AHP based decision support system for disaster center location selection and a case study for Istanbul. Disaster Prevention and Management, An International Journal, Vol. 20, No. 5. 499-520.
پژوهشنامه حمل و نقل
دوره 21، شماره 2 - شماره پیاپی 79
تابستان 1403
صفحه 475-492