پژوهشنامه حمل و نقل

پژوهشنامه حمل و نقل

بررسی مخاطرات محیطی محور جاده‌ا‌ی فیروزکوه (استان مازندران)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
فاطمه دهقان فاروجی 1
علی بیت اللهی 2
آیدین مرادی 3
1 مربی، مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، تهران، ایران
2 استادیار، مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، تهران، ایران
3 دانشجوی دکتری، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
10.22034/tri.2025.515632.3330
چکیده
محور جاده‌ای فیروزکوه یکی از مهم‌ترین مسیرهای حمل‌ و نقل جاده‌ای کشور در استان مازندران است. ویژگی-های زمین شناسی این مسیر بسیار متنوع بوده و مستعد وقوع انواع مخاطراتی است که با ویژگی‌های زمین‌شناسی ارتباط مستقیم دارد. مطالعات انجام یافته در جاده فیروزکوه تنها از دیدگاه خطر یخبندان انجام یافته است و سایر مخاطرات محیطی در آن مورد توجه نبوده است. با توجه به ضرورت و اهمیت مخاطرات محیطی که این جاده را تهدید می‌کند و نقش بسیار مهم آن در شریان‌های جاده‌ای استان مازندران، در این پژوهش شناسایی مخاطرات محیطی محور جاده‌ای با تاکید بر مطالعات میدانی انجام شده است هدف از انجام این تحقیق، شناسایی زون‌های پرخطر به منظور مدیریت بحران به ویژه تعیین و اجرا راهکارهای پیشگیرانه است. در این تحقیق با پیمایش مسیر بر روی نقشه‌های زمین‌شناسی در محیط نرم‌افزاری GIS، ویژگی‌های مسیر توصیف گردید و شناسایی مخاطرات محیطی در مسیر انجام شد و سپس بازدیدهای میدانی در نقاط خاص زمین شناسی انجام یافت. بر اساس نتایج حاصل از بررسی‌ها‌ی زمین شناسی، رسوبات آبرفتی و رودخانه‌ای در حاشیه جاده بیشترین گسترش را داشته و خطر لغزش آن‌ها با توجه به شیب دامنه، اندازه قطعات، درصد قطعات بزرگ، و ارتفاع دیواره اغلب متوسط تا زیاد طبقه بندی می‌شود. سنگ‌های رسوبی پس از رسوبات آبرفتی و رودخانه‌ای گسترش زیادی در حاشیه جاده داشته و سنگ‌های آذرین و آذرآواری تنها در نواحی محدودی مشاهده شدند. در جمع بندی نتایج مطالعات انجام یافته از نقطه نظر مخاطرات تهدید‌کننده مسیر،95 نقطه از مسیر در پنج پهنه پرخطر مورد بررسی قرارگرفت.
کلیدواژه‌ها
استان مازندران
جاده فیروزکوه
شناسایی
مخاطرات محیطی

موضوعات

عنوان مقاله English

Investigation of Environmental Hazards along Firuzkoh Road (Mazandaran province)

نویسندگان English

Fateme Dehghan Farouji 1
Ali Beitollahi 2
Aydin Moradi 3
1 Instructor, Housing & Urban Development Research Center, Tehran, Iran.
2 Assistant Professor, Housing & Urban Development Research Center, Tehran, Iran.
3 Ph.D., Student, Earth Science Faculty, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran.
چکیده English

Firouzkoh road axis is one of the most important road transport routes in Mazandaran province. The geological characteristics of this route are very diverse and it is susceptible to the occurrence of various hazards that are directly related to the geological characteristics. The studies conducted on Firouzkoh road were only conducted from the perspective of frost hazard, and other environmental hazards were not considered. Considering the necessity and importance of the environmental hazards that threaten this road and its very important role in the road arteries of Mazandaran province, in this research, the identification of road-oriented environmental hazards has been done with emphasis on field studies. The purpose of this research is to identify high-risk zones in order to disaster management, especially to determine and implement mitigation solutions. In this research, by navigating the route on geological maps in the GIS software environment, the characteristics of the route were described, and environmental hazards were identified on the route, and then field visits were made to specific geological points. According to the results of geological investigations, alluvial and river sediments are the most widespread on the side of the road, and the risk of their sliding is due to the slope of the area, the size of the parts, the percentage of large parts, and the height of the wall is usually medium. It is classified a lot. Sedimentary rocks after alluvial and river sediments have spread a lot on the side of the road and igneous and pyroclastic rocks were observed only in limited areas. In summarizing the results of the studies conducted from the point of view of the dangers threatening the route, 95 points of the route were investigated in five high-risk areas.

کلیدواژه‌ها English

Environmental Hazards
Firouzkoh Road
Investigation
Mazandaran Province
-اصغری‌سراسکانرود، ‌صیاد و مظفری، حسن (2019). ارزیابی و مقایسه مدل­های ضریب نسبت فراوانی و تحلیل شبکه در پهنه­بندی ریزش سنگ (مطالعه موردی جاده زنجان-تهم-طارم). تحلیل فضایی مخاطرات محیطی، 4(6)، 142-123.‎
-افشاری آزاد، محمدرضا و پورکی، هاله (1391). ارزیابی مخاطرات محیطی و ژئومورفولوژیکی و نقش آن در حمل و نقل جاده ای (مطالعه موردی: گردنه الماس) .نشریه علمی-پژوهشی جغرافیا و برنامه­ریزی، 16(42)، 44-23.
-باقدم، عثمان (1382).  ارزیابی ایمنی جاده­ای با رویکرد مخاطرات محیطی با استفاده از GIS در مسیر
سنندج- مریوان، پایان نامه کارشناسی ارشد جغرافیا، به راهنمایی منوچهر فرج زاده اصل، دانشگاه تربیت مدرس تهران.
-بلادپس، علی (1386). تحلیلی در مخاطرات محیطی و ژئومورفولوژیکی جاده مرند- جلفا. فصلنامه فضای جغرافیایی، 8(23)، 18-1.
-جعفرخانلو، مرتضی، ارومیه­ای، علی و خامه­چیان، ماشاء­اله (1389). پهنه­بندی خطرناپایداری دامنه­ها درمحدوده جاده چالوس به کمک GIS حدفاصل کرج ـ گچسر، فصلنامه­ مهندسی فناوری اطلاعات مکانی، 1(1)، 91-81.
-دهقان فاروجی، فاطمه و بیت اللهی، علی (1401). زمین‌شناسی محور جاده‌ا‌ی هراز در استان مازندران با تاکید بر شناسایی مخاطرات طبیعی، فصلنامه جاده، 30(113)، 56-33.
-رنجبر، محسن و افتخاری، ‌محمد‌معمار (1391). پهنه­بندی پدیده لغزش با استفاده از روش LNRF در جاده هراز (از امام­زاده هاشم تا لاریجان). فصلنامه جغرافیا، 2(33)، 128-107.
-شایان، سیاوش، قلیچی، عبادالله و یمانی، مجتبی (1396). ارزیابی مخاطرات محیطی و مورفوژنز فعال در جاده کرج-چالوس (تا تونل کندوان)، مجله جغرافیا و مخاطرات محیطی، 1(22)، 16-1.
-عزیزی، قاسم و حبیبی نوخندان، مجید (1384). مطالعه توزیع زمانی و مکانی یخبندان و لغزندگی در جاده­های هراز و فیروزکوه با استفاده از تکنیکGIS.‎ فصلنامه پژوهش­های جغرافیایی، 37 (2)،63-51.
-فلاح تبار، نصرالله(1379). تاثیر برخی عوامل جغرافیایی بر شبکه راه­های کشور، مجله پژوهش­های جغرافیایی،1(38)، 55-45.
-قنواتی، عزت اله و کریمی، جبار (1388). پهنه­بندی خطر بهمن در جاده هراز براساس ویژگی­های ژئومورفولوژیکی. نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، 9(12)، 100-83.

-کرم، امیر و تورانی، مریم(1392). پهنه بندی استعداد اراضی نسبت به وقوع لغزش با استفاده از روش­های رگرسیون خطی و فرآیند تحلیل سلسله مراتبی مطالعه موردی: محور هراز از رودهن تا رینه. نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی،13(28)،190-177.

-مقصودی، مهران، بذرافکن، مرضیه، حسن­زاده، یاسر، حسین­پور، عبدالنبی و درخشان، عباس (1398). بررسی مخاطرات ژئومورفولوژیک آبی- بادی شمال غرب میراث جهانی لوت (حدفاصل جاده‌ی نهبندان-شهداد). مجله مخاطرات محیط طبیعی، 8(21)، 18-1.
-میرزانیا، صالح و شهابی، هیمن (1398). ارزیابی و پیش‌بینی مکانی مخاطرۀ زمین‌لغزش در جادۀ کوهستانی سنندج-کامیاران با استفاده از الگوریتم‌های پیشرفتۀ داده‌کاوی. نشریه مدیریت مخاطرات محیطی، 6(4)، 340-317.
 
-Anbazhagan, P., Srinivas, S., & Chandran, D. (2012). Classification of road damage due to earthquakes. Natural Hazards, 60, 425-460. doi /10.1007/s11069-011-0025-0
-Argyroudis, S. A., Mitoulis, S. Α., winter, M. G., & Kaynia, A. M. (2019). Fragility of transport assets exposed to multiple hazards: State-of-the-art review toward infrastructural resilience. Reliability Engineering & System Safety, 191, 106567. 
doi:10.1016/j.ress.2019.10656710.1016/j.ress.2019.106567
-Bruneau, M., & Reinhorn, A. (2007). Exploring the concept of seismic resilience for acute care facilities. Earthquake Spectra, 23(1), 41-62. doi:10.1193/1.2431396 
-Calvert, S. C., & Snelder, M. (2018). A methodology for road traffic resilience analysis and review of related concepts. Transportmetrica A: Transport Science, 14(1-2), 130-154.
-Chang, S. E., & Nojima, N. (2001). Measuring post-disaster transportation system performance.
 the 1995 Kobe earthquake in comparative perspective. Transportation Research Part A: Policy and Practice, 35(6), 475-494.
doi:10.1016/s0965-8564(00)00003-3
-De Solminihac, H., Echaveguren, T., & Chamorro, A. (2019). Gestión de Infraestructura Vial. Alpha Editorial.
-Eleutério, J., Hattemer, C., & Rozan, A. (2013). A systemic method for evaluating the potential impacts of floods on network infrastructures. Natural Hazards and Earth System Sciences, 13(4), 983-998.
-Freckleton, D., Heaslip, K., Louisell, W., & Collura, J. (2012, January). Evaluation of transportation network resiliency with consideration for disaster magnitude. In 91st Annual Meeting of the Transportation Research Board, Washington, DC, Vol. 10, 2284-13.
-Kilanitis, I., & Sextos, A. (2019). Integrated seismic risk and resilience assessment of roadway networks in earthquake prone areas. Bulletin of Earthquake Engineering, 17, 181-210.
doi 10.1007/s10518-018-0457-y
-Tacoli, C. (2009). Urban Regions: Ecology and Planning beyond the City. International Development Planning Review, 31(2), 221-222.