پژوهشنامه حمل و نقل

پژوهشنامه حمل و نقل

تاثیر تحریم و شوک های اقتصادی بر حمل‌و‌نقل ایران با رویکرد VECM

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 مربی، مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، تهران، ایران
2 کارشناس پژوهشی، مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، تهران، ایران
3 دانشیار، دانشگاه آزاد اسلامی علوم تحقیقات، تهران، ایران
چکیده
این پژوهش به تحلیل اثر تحریم‌ها و شوک­های اقتصادی، بر بخش حمل‌ونقل ایران می‌پردازد. هدف اصلی، شناسایی و واکاوی سازوکار انتقال این اثرات از طریق کانال نرخ ارز و تمایز بین واکنش‌های بلندمدت و کوتاه‌مدت متغیرهای کلیدی این بخش است. مطالعه حاضر از نوع کاربردی و با رویکرد کمی انجام شده است. برای دستیابی به اهداف تحقیق، از مدل تصحیح خطای برداری (VECM) و داده‌های فصلی سه متغیر شاخص قیمت مصرف‌کننده بخش حمل‌ونقل، ارزش افزوده بخش حمل‌ونقل و نرخ ارز طی دوره ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۴ استفاده شده است. پس از اطمینان از درجه یک بودن انباشتگی متغیرها با آزمون­ADF، وجود رابطه تعادلی بلندمدت با آزمون هم‌انباشتگی یوهانسون بررسی و سپس برآورد مدل و تحلیل توابع عکس‌العمل آنی صورت پذیرفت. نتایج آزمون هم‌انباشتگی، وجود یک رابطه تعادلی بلندمدت پایدار بین متغیرها را تأیید کرد. برآورد بردار هم‌انباشتگی نشان داد نرخ ارز با ضریب ۱.۶۱ مهم‌ترین عامل تعیین‌کننده تورم حمل‌ونقل در بلندمدت است. در مقابل، ارزش افزوده این بخش دارای اثر کاهنده معنادار بر قیمت‌ها است. در کوتاه‌مدت، شاخص قیمت حمل‌ونقل با ضریب تصحیح خطای ۰.۰۵۸-، متغیر اصلی تعدیل‌کننده انحرافات از مسیر تعادلی بلندمدت شناخته شد و تغییرات نرخ ارز با یک وقفه فصلی، اثر مستقیم و قوی بر تورم این بخش داشت. تحلیل توابع عکس‌العمل آنی آشکار ساخت که شوک نرخ ارز موجب افزایشی سریع، شدید و پایدار در شاخص قیمت حمل‌ونقل می‌شود، در حالی که اثر آن بر ارزش افزوده بخش، خفیف، زودگذر و در بلندمدت خنثی است. یافته‌ها به وضوح نشان می‌دهد که تحریم‌ها عمدتاً از طریق ایجاد بی‌ثباتی و شوک در بازار ارز، بخش حمل‌ونقل را تحت تأثیر قرار می‌دهند و کانال غالب انتقال این اثرات، کانال هزینه و تورم وارداتی است، نه کانال تغییرات فعالیت واقعی اقتصادی. این نتایج بر ضرورت اتخاذ سیاست‌های فعالانه برای کاهش وابستگی ارزی، مدیریت ریسک نرخ ارز و افزایش تاب‌آوری بخش حمل‌ونقل در برابر نوسانات ناشی از تحریم‌ها تأکید می‌ورزد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The Impact of Sanctions and Economic Shocks on Iran's Transportation: A VECM Approach

نویسندگان English

Hadi Ganji Zahraei 1
Hoda Fasihi Karami 2
Maryam Khalil Araghi 3
1 Instructor, Housing & Urban Development Research Center, Tehran, Iran.
2 Researcher, Housing & Urban Development Research Center, Tehran, Iran.
3 Associate Professor, Azad University of Science and Research, Tehran, Iran.
چکیده English

This study analyzes the impact of economic sanctions and shocks on Iran’s transportation sector (2011–2025). It identifies the transmission mechanisms of these effects through the exchange rate channel, distinguishing between long-term equilibrium and short-term sectoral responses. Utilizing a Vector Error Correction Model (VECM), the research examines quarterly data for the transportation Consumer Price Index (CPI), sectoral value-added, and the exchange rate. Cointegration tests were applied to verify stable long-term relationships, followed by Impulse Response Function (IRF) analysis. Results confirm a stable long-term equilibrium. The cointegration vector reveals the exchange rate as the dominant determinant of transportation inflation, with a high elasticity of 1.61. Conversely, increased value-added significantly mitigates price pressures. In the short run, the transportation CPI serves as the primary adjustment variable, with an error correction term (ECT) of -0.058. Furthermore, exchange rate fluctuations, with a one-quarter lag, exert a robust impact on sectoral inflation. IRF analysis shows that exchange rate shocks trigger rapid, intense, and persistent increases in the transportation price index, while the impact on value-added remains mild and transient. Sanctions primarily affect the transportation sector by inducing foreign exchange market instability. The dominant transmission mechanism is the cost-push and imported inflation channel, rather than structural changes in real economic activity.

کلیدواژه‌ها English

economic Sanctions
Transportation Sector
Vector Error Correction Model (VECM)
Exchange Rate Shocks
-باغستانی میبدی، مسعود و معمارنژاد، عباس (1395). مکانیزم اثرگذاری تحریم بر بازار ارز و اقتصاد ملی و راهکارهای حصول به اقتصاد مقاومتی. اقتصاد دفاع، 91-73.
-بایزیدی، رحیم و میرترابی، سید سعید (1401). تحریم صنعت کشتیرانی ایران، روند پژوهی، ابعاد و اهداف. فصلنامه محیط ­شناسی راهبردی جمهوری اسلامی ایران، 40-9
-خوشه­گل گروسی، معصومه و افشاری، زهرا (1399). تأثیر شو­ک­های اقتصاد کلان بر سرمایه­گذاری در بخش مسکن در ایران با استفاده از روش خودرگرسیونی برداری بیزین. فصلنامه علمی اقتصاد و مدیریت شهری، 65-51.
-سیفی­پور، رویا و بازدار اردبیلی، پریسا (1404). بررسی اثر شوک­های کلان اقتصادی بر بخش حمل ونقل. فصلنامه علمی پژوهشنامه حمل و نقل، 191-173.
-عباسی، مریم، موسوی، سید نعمت اله و امینی­فرد، عباس (1399). بررسی اثرات همزمان شوک­های تحریم­های اقتصادی بر بخش­های مولد اقتصاد ایران. فصلنامه علمی مطالعات اقتصادیِ کاربردی ایران،275-251.
-فریدزاد، علی، بانوئی، علی­ اصغر و گودرزی، مهسا (1400). سنجش آسیب­پذیری بخش­های اقتصادی ایران ناشی از تحریم صادرات نفت خام: محاسبه یک شاخص ترکیبی مبتنی بر الگوی داده-ستانده. فصلنامه نظریه­های کاربردی اقتصاد، 74-35.
 -کریم زاده، سعید و هنرور، نغمه (1396). بررسی رابطه بلند مدت بین نفت خام، قیمت طلا، شاخص قیمت مسکن و نرخ ارز در ایران با استفاده از رویکرد تصحیح خطای برداری ساختاری. فصلنامه مطالعات اقتصاد انرژی، 164-135.
-کمالی دهکردی، پروانه (1399).  تحلیل اثر شوک ارزی، تحریم­های اقتصادی و قیمت نفت بر بازار مسکن با بکارگیری الگوی خود رگرسیونی برداری ساختاری .(SVAR) فصلنامه نظریه­های کاربردی اقتصاد، 56-27.
-ابوالحسنی هستیانی، اصغر، علمی مقدم، مصطفی، منصوری، نسرین و امینی میلانی، مینو (1401). بررسی تاثیر تحریم­های اقتصادی بر نرخ تورم در ایران (رویکرد فازی). فصلنامه سیاست­های مالی و اقتصادی،235-187.

-Aghaei, M. R. (2018). Impact os economic and commercial sanctions on Iran's trade relations and their major trading partners. Strategic Studies of Public Policy, 49-68.

-Aghazadeh, M. (2014). International Sanctions and Their Impacts on Iran’s Economy. International Journal of Economics and Finance Studies, 1309-8055.
-Farzanegan, M. R. (2023). Understanding Economic Sanctions on Iran:A Survey. The Economists’ Voice, 197-226.
-Ghorbani Dastgerdi, H. Y. (2018). Nexus between economic sanctions and inflation: a case study in Iran. Applied Economics, 5316–5334.
-M. I. Saeed Iranmanesh, A. N. (2021). Using Fuzzy Logic Method to Investigate the Effect of Economic Sanctions on Business Cycles in the Islamic Republic of Iran. Applied Computational Intelligence and Soft Computing.
-Maryam Hemmati, S. S. (2023). Inflation in Iran: an empirical assessment of the key determinants. Journal of Economic Studies, 1710-1729.
-Mehregan, A. K. (2017). Investigation of short and long-run impacts of economic sanctions of capital goods on GDP. Applied Economics Studies in Iran, 197-209.
-Seyyed Reza Nakhli, M. R. (2021). How do the financial and oil sanctions affect the Iran's economy: a DSGE framework. Journal of Economic Studies, 761–785.
-Yasir Tariq Mohmand, A. W. (2016). The impact of transportation infrastructure on economic growth: empirical evidence from Pakistan. The International Journal of Transportation Research.
-Yulu He, W. M. (2025). The impacts of exchange rate fluctuations on the international air transport. Transportation Research Part A: Policy and Practice.